Jabatan Perikanan, Kementerian Sumber-Sumber Utama dan Pelancongan

1. Apakah yang dimaksudkan dengan biosekuriti di ladang akuakultur?

Jawapan:
Biosekuriti dalam akuakultur merujuk kepada langkah-langkah yang dilaksanakan untuk mencegah kemasukan, penyebaran dan kewujudan penyakit haiwan akuatik, perosak serta bahan cemar di dalam fasiliti akuakultur di Negara Brunei Darussalam.

2. Mengapakah biosekuriti penting bagi ladang akuakultur di Negara Brunei Darussalam?

Jawapan:
Biosekuriti adalah penting kerana ia membantu:

• menyokong pengeluaran haiwan akuatik yang sihat;
• melindungi dan memelihara sumber akuatik negara;
• mengurangkan risiko kerugian ekonomi; dan
• memastikan pematuhan terhadap keperluan yang ditetapkan oleh Jabatan Perikanan.

3. Siapakah yang bertanggungjawab melaksanakan langkah-langkah biosekuriti di fasiliti akuakultur?

Jawapan:
Tanggungjawab melaksanakan dan mengekalkan langkah-langkah biosekuriti adalah di bawah:

• pemilik ladang;
• pengendali;
• pengurus; dan
• semua kakitangan yang bekerja di fasiliti akuakultur.

4. Adakah biosekuriti diwajibkan bagi operasi akuakultur di Negara Brunei Darussalam?

Jawapan:
Ya.
Amalan biosekuriti merupakan sebahagian daripada syarat pelesenan, pemeriksaan serta rangka kerja pematuhan yang diwajibkan dan dikuatkuasakan oleh Jabatan Perikanan.

5. Bagaimanakah sesebuah syarikat boleh memperoleh Sijil Brunei Good Aquaculture Practice (BGAqP)?

Jawapan:
Untuk mendapatkan sijil BGAqP, syarikat perlu:

• mencapai skor pematuhan sekurang-kurangnya 90%;
• memastikan tiada ketidakpatuhan utama (major non-compliance) dikenal pasti semasa pemeriksaan; dan
• hanya syarikat yang telah diperiksa serta didapati memenuhi semua keperluan oleh Jabatan Perikanan akan layak menerima sijil BGAqP.

1. Bagaimanakah air sisa daripada operasi akuakultur harus diuruskan?

Air sisa hendaklah diurus atau dirawat bagi meminimumkan kesan terhadap alam sekitar dan mencegah penyebaran penyakit haiwan akuatik.

2. Rekod apakah yang akan diaudit semasa pemeriksaan?

Rekod mungkin termasuk:

• log pemakanan,
• pembersihan dan pembasmian kuman peralatan,
• rekod pergerakan stok,
• rekod kematian, dan
• laporan kejadian penyakit.

3. Apakah yang perlu dilakukan jika disyaki berlaku wabak penyakit?

Pengendali ladang mesti segera melaksanakan langkah kawalan dan memaklumkan kepada Jabatan Perikanan untuk arahan selanjutnya.

4. Di manakah ikan mati harus ditanam?

Ikan mati hendaklah ditanam di kawasan yang ditetapkan, jauh daripada kolam, sumber air, sistem saliran, dan kawasan yang boleh diakses oleh orang awam.

5. Apakah prosedur yang disyorkan untuk menanam ikan mati?

Udang mati hendaklah ditanam di dalam lubang khas sedalam 1 meter, ditutup dengan kapur terhidrat, dan diurus dengan cara yang mengelakkan pendedahan, bau, dan aliran keluar.

6. Bagaimanakah pematuhan biosekuriti dinilai?

Pematuhan dinilai melalui:

• pemeriksaan ladang,
• semakan dokumen, dan
• pemerhatian terhadap amalan biosekuriti.

7. Apakah tindakan yang boleh diambil jika pemegang lesen melanggar Syarat Utama Biosekuriti?

Menurut Syarat Lesen bagi Ladang Penternakan Ikan (Kolam/Tangki) di bawah Peraturan 4, Peraturan Perikanan (Ladang Penternakan Ikan), 2002, Akta Perikanan (Bab 61), tindakan penguatkuasaan undang-undang akan diambil:

• Kesalahan Pertama:
  Surat amaran dan arahan untuk melaksanakan tindakan pembetulan.
• Kesalahan Kedua:
  Jika tiada tindakan pembetulan, denda kompaun sebanyak BND 500 dan arahan untuk melaksanakan tindakan pembetulan.
  Import benih ikan dan induk akan digantung selama sebulan.

• Kesalahan Ketiga:
  Jika masih tiada tindakan pembetulan, denda kompaun sebanyak BND 1000 dan arahan untuk melaksanakan tindakan pembetulan.
  Import benih ikan dan induk akan digantung selama tiga bulan.
  
  

Jika masih tiada tindakan pembetulan: Lesen akan dibatalkan serta-merta dan Jabatan akan memulakan proses penamatan perjanjian pajakan.

1. Bagaimanakah Jabatan Perikanan dapat membantu bakal pengusaha atau pengusaha yang sedia ada? / Apakah peranan Divisyen Industri Pemprosesan?

Jawapan:
Divisyen ini boleh membantu bakal pengusaha dan pengusaha yang sedia ada menerusi program dan inisiatif di bawah kendalian Divisyen ini dengan bekerjasama dengan agensi-agensi yang berkepentingan dalam memberikan khidmat nasihat teknikal dan memfasilitasi pengusaha dari segi pembangunan produk, bahan mentah, kapasiti dan akses kewangan, pensijilan dan pemasaran.

1. mengadakan projek kolaborasi dengan institusi pengajian tinggi bagi menambahbaik kualiti produk dan melaksanakan penganalisaan untuk menetapkan jangka hayat produk.
2. mengadakan business matching di antara:
   ○ pembekal bahan mentah dari hasil ternakan dan tangkapan ikan/udang bersama syarikat pemprosesan.
   ○ syarikat pemprosesan bersama pengedar ataupun pasar raya, restoran, hotel tempatan dan luar negara.
3. mengadakan kursus-kursus latihan yang berkenaan (rujuk soalan nombor 2).
4. memfasilitasi untuk mendapatkan akses perkhidmatan kewangan daripada agensi-agensi yang berkenaan.
5. Khidmat nasihat bagi pelan susun atur fasiliti / kilang pemprosesan mengikut Piawaian pengurusan keselamatan makanan seperti GMP dan HACCP berpandukan Manual of Brunei Darussalam on Hygiene Requirement for Processing Establishments.

2. Jenis-jenis kursus yang ditawarkan oleh Jabatan Perikanan? / Apakah program/kursus/latihan yang dikendalikan di bawah Divisyen Industri Pemprosesan?

Jawapan:
Jabatan Perikanan, melalui Divisyen Industri Pemprosesan ada menawarkan kursus-kursus yang berkaitan industri pemprosesan seperti berikut:

● Piawaian pengurusan keselamatan makanan seperti Amalan Kebersihan yang Baik (GHP), Amalan Pengilangan yang Baik (GMP) dan Hazard Analysis Critical Control Points (HACCP),
● Pemprosesan produk-produk makanan laut seperti pemprosesan keropok udang dan ikan, keropok lekor, nugget ikan,
● Pelabelan dan pembungkusan produk pemprosesan yang sesuai.

Dikemaskinikan oleh Divisyen Industri Pemprosesan, Disember 2024.

3. Siapakah yang layak untuk menyertai kursus tersebut, dan bagaimanakah caranya?

Jawapan:
Lazimnya kursus-kursus ini ditawarkan terlebih dahulu kepada pengusaha-pengusaha yang di bawah pemantauan Jabatan Perikanan, dan selebihnya dibukakan kepada orang awam terutama sekali ibu-ibu tunggal, surirumah dan belia yang berminat untuk menceburi bidang perniagaan pemprosesan makanan laut.

4. Tawaran bantuan kewangan oleh Jabatan Perikanan untuk memulakan projek perikanan selepas menghadiri kursus-kursus yang dianjurkan oleh Jabatan Perikanan?

Jawapan:
Tiada bantuan kewangan disediakan oleh Jabatan Perikanan. Walau bagaimanapun, Jabatan ada menyediakan khidmat nasihat teknikal kepada pengusaha pemprosesan dari segi mendapatkan akses perkhidmatan kewangan daripada agensi-agensi yang berkenaan, seperti Co-Matching Scheme, BEBD dan Bank Usahawan.

5. Bagaimana caranya untuk memohon tapak dan bangunan fasiliti pemprosesan?

Jawapan:
Pengusaha yang berminat untuk memohon tapak bolehlah menghadapkan kertas cadangan perniagaan kepada Jabatan Perikanan, yang mana permohonan ini seterusnya akan dinilai dari segi kebolehlaksanaan projek mengikut syarat-syarat yang ditentukan oleh Jabatan Perikanan.

Walau bagaimanapun selain dari tapak Perikanan, pengusaha juga boleh memohon tapak atau ready-built factory di bawah pengendalian pihak BEDB.

Disamping itu, pihak Jabatan juga boleh memfasilitasi pengusaha dalam memohon tapak atau bangunan di bawah pengendalian pihak Badan Tanmiah.

6. Bagaimanakah cara untuk mendapatkan khidmat nasihat bagi industri pemprosesan / Siapakah yang boleh saya hubungi untuk mendapatkan khidmat nasihat dalam bidang perniagaan industri pemprosesan?

Jawapan:
Orang ramai boleh mendapatkan khidmat nasihat dengan menghubungi Divisyen Industri Pemprosesan di talian +673 2771452 untuk sebarang pertanyaan atau membuat temu janji dengan pegawai dan kakitangan Divisyen Industri Pemprosesan.

RED TIDES

QS 1. What is Red Tide?

Answer:
Red tides are harmful algal blooms (HABs) that occur when toxic microscopic phytoplankton multiply rapidly in seawater, reaching higher-than-normal concentrations. These blooms may discolor the water red, brown, green, or yellow.

Red tides can:

• Cause fish kills
• Produce potent toxins harmful to humans
• Lead to poisoning syndromes such as PSP, ASP, DSP, NSP, and Ciguatera Poisoning

QS 2. What seafood is unsafe to eat during Red Tide?

Answer:

• Fish, squid, shrimp, and crabs are generally safe to eat as long as their gills, guts, and internal organs are removed before cooking, because toxins are not absorbed into their edible flesh.
• Avoid eating:
  • Small fish whose organs cannot be removed
  • Molluscan shellfish (e.g., mussels, clams, oysters)
  • Any seafood (fish or shellfish) from affected areas or unknown origins

MARINE PROTECTED AREAS (MPA)

QS 1. What are the functions of MPAs?

Answer:
Marine Protected Areas aim to:

• Protect and conserve marine natural heritage, especially coral reefs that serve as nursery and breeding grounds for marine life
• Ensure the sustainability of Brunei’s fisheries resources
• Promote marine eco-tourism, particularly SCUBA diving activities

QS 2. How can stakeholders or the public support the development of MPAs?

Answer:
You can support MPAs by:

• Complying with the Fisheries Order 2009, especially prohibitions on illegal activities within MPAs (e.g., fishing-free zones, marine life poaching)
• Contributing as a collaborative partner to help protect marine habitats from pollution and destruction
• Advocating, educating, and encouraging public involvement in marine conservation programmes to help achieve MPA objectives

RESOURCES

QS 1. What are the reasons for implementing the Moratorium on Fishing Operations in Zone 1, Brunei Darussalam?

Answer:
Department of Fisheries (DOF) surveys indicate a decline in fish resources in Zone 1. Key contributing factors include:

• Overfishing, where fishing capacity exceeds sustainable limits
• Use of fishing gear with small hooks (6–25 mm), leading to the capture of juvenile fish and hindering population growth

Excessive and uncontrolled fishing causes an ecosystem imbalance and pushes marine resources beyond their sustainability limits.

To address this, DOF enforced a strengthened fishing moratorium in Zone 1 starting 1 January 2008, continuing until resources fully recover.

Kadar Yuran Lesen Alat Menangkap Ikan – Nelayan Kecil-Kecilan

Jabatan Perikanan, Kementerian Sumber-Sumber Utama dan Pelancongan

A. UMUM

S1. Apakah tujuan yuran lesen alat menangkap ikan?
J: Yuran lesen dikenakan untuk mengawal selia penggunaan alat menangkap ikan oleh nelayan kecil-kecilan, memelihara sumber perikanan, serta memastikan pematuhan kepada peraturan-peraturan perikanan yang berkuat kuasa.

S2. Siapakah yang perlu memiliki lesen?
J: Semua pengusaha/nelayan yang menggunakan alat menangkap ikan yang disenaraikan di bawah kategori Bersyarikat atau Persendirian.

B. KADAR YURAN – BERSYARIKAT

S3. Alat apakah yang tertakluk di bawah kategori Bersyarikat?
J: Andang, Pukat Jarang, Pukat Kikis/Pukat Ambit (Zon 1), Pukat Kuasi, Pukat Kembura dan Rantau.

S4. Apakah kadar yuran mengikut panjang alat (Bersyarikat)?

S5. Apakah kadar yuran bagi jenis alat lain (Bersyarikat)?

• Panau / Pukat Duai – 1 set: B$4.00
• Rambat – 1 set: B$1.00
• Bubu – B$0.40 sebiji (minimum 10 biji): B$4.00
• Jaul – B$0.25 setiap mata kail (minimum 12 mata): B$3.00
• Rawai – B$0.25 setiap mata kail (minimum 200 mata): B$5.00

Nota: Label “Penguyut”/“Ancau” turut dipaparkan pada visual; jika perlu dimasukkan di bawah Bersyarikat, sila sahkan kadar/kuantitinya (tiada angka khusus pada visual pertama).

C. KADAR YURAN – PERSENDIRIAN

S6. Alat apakah yang tertakluk di bawah kategori Persendirian dengan kadar mengikut panjang?
J: Andang*, Pukat Jarang*, Pukat Kikis/Pukat Ambit*, Pukat Kuasi*, Pukat Kembura* dan Rantau.

S7. Apakah kadar yuran mengikut panjang alat (Persendirian)?

S8. Apakah kadar yuran bagi set alat tertentu (Persendirian)?
J: Ancau*, Panau*/Pukat Duai*, Penguyut*, Selambau*, Kabat* dan Tabeh* – 1 set: B$4.00

Tanda asterisk (*) menunjukkan alat/alatan yang hanya dibenarkan kepada nelayan yang sudah memiliki lesen alat menangkap ikan sebelum 1 Januari 2008.

S9. Apakah kadar yuran terperinci bagi alat Persendirian yang lazim?

Nota Penting (Pemohon Baharu):
Hanya Jaul, Rawai, Bubu dan Rantau dibuka kepada pemohon baharu.

D. LAIN-LAIN PERTANYAAN

S10. Bagaimana cara memohon atau memperbaharui lesen?
J: Pemohon boleh berurusan di Kaunter Pelesenan Jabatan Perikanan pada waktu pejabat atau menghubungi talian dan emel seperti di bawah.

S11. Siapakah yang boleh dihubungi untuk maklumat lanjut?
J:

• Telefon: +673 277 1453 (waktu pejabat)
• Emel: info@fisheries.gov.bn / enquiry@fisheries.gov.bn

Penafian Ringkas

• Maklumat di atas disusun semula berdasarkan kandungan grafik yang dibekalkan oleh pihak anda. Sekiranya terdapat pindaan rasmi terbaharu, sila rujuk pengumuman Jabatan Perikanan.

MANAGEMENT AND SURVEILLANCE DIVISION

1. What are the types of licences issued by the Department of Fisheries?

The Department of Fisheries issues four (4) types of licences:

1. Import, Export and Transit Licence of Fish
2. Fishing Gear Licence
3. Fish Processing Licence
4. Fish Culture Farm Licence

2. Is it necessary to obtain permission or a permit from the Department of Fisheries to import fish and prawns for personal consumption?

Yes.
A valid permit issued by the Department of Fisheries is required to import or export fish, prawns, crabs, and squid up to six (6) kg per category for personal use.

• Administrative charge: B$2.00 per permit
• Validity: Two (2) weeks from the date of issue

3. Is a fishing gear licence required to fish from land using hook and line or fishing rods?

Under the Fisheries Order 2009, all fishing gear should be licensed.
However:

• Fishing from land (riverbanks, beaches) using hook and line or fishing rods is currently exempt, as licensing for such gear has not yet been enforced for these areas.
• The public may fish freely using hook and line or fishing rod only.

4. Why is Pacific White Shrimp (Litopenaeus vannamei) not allowed to be imported or transited through Brunei Darussalam?

Live or uncooked Pacific White Shrimp is prohibited from import or transit because:

• It is considered a carrier of White Spot Syndrome Virus (WSSV)
• WSSV poses a major threat to the aquaculture shrimp industry in Brunei Darussalam

5. Is a licence required to organise a sport fishing competition?

Yes.
Under the Fisheries Order 2009, a valid licence from the Department is required.

• Fee: B$50.00 per tournament
• Only hooks and lines or fishing rods may be used
• Number of hooks and lines used by participants will be licensed under the organizer’s name
  • Fee: B$0.25 per hook

6. How much is the licence fee to import, export, or transit fish for commercial use?

• Licence fee: B$20.00 per consignment

PROCEDURES ON IMPORT / EXPORT OF FISH

Pre-Approval Checklist for Registering as Importer/Exporter

1. Completed registration form
2. Copy of applicant’s Smart Identification Card
3. Copy of Business Registration Section 16/17 showing activity AF5 or No. 46

PROCEDURES ON APPLICATION FOR FISHING GEAR LICENCE

Requirements

1. Completed application form
2. Attachments:
   • Copy of ID card (applicant and assistant)
   • Copy of labour licence (555 form) — for companies employing foreign fishermen
3. Passport-size colour photograph